Jak podaje portal wroclawanka.eu, sekty to grupy religijne, społeczne lub ideologiczne, które wyróżniają się określonymi wierzeniami, praktykami i strukturą. Ich działanie polega na manipulowaniu, izolowaniu i wykorzystywaniu członków, co może prowadzić do niebezpiecznych skutków. O najpopularniejszych sektach w Polsce, a także metodach pomocy osobom uwikłanym w takie grupy opowiada Aleksandra Stec, psycholog i terapeuta uzależnień z Wrocławia, która w swojej pracy kieruje się filozofią podejścia systemowego w portalu mentali.pl.
Czym jest sekta i jak działa
Istnieje kilka oznak, które można wykorzystać do zidentyfikowania sekty:
- Silne przywództwo. Sekta jest często prowadzona przez charyzmatycznego lidera, który ma znaczący wpływ na członków grupy.
- Zamknięta struktura. Grupy te dążą do odizolowania swoich członków od reszty społeczeństwa, co może obejmować ograniczenie kontaktu z rodziną i przyjaciółmi spoza grupy.
- Manipulacja psychologiczna. Sekty często wykorzystują techniki manipulacyjne do kontrolowania i wpływania na myślenie i zachowanie członków.
- Ekstremalne przekonania i praktyki. Destrukcyjne grupy mogą mieć doktryny, które są radykalne lub znacznie odbiegają od ogólnie przyjętych norm społecznych i religijnych.
- Wyłączność. Członkowie grupy mogą wierzyć, że są jedynymi posiadaczami prawdy i zbawienia, a inne grupy są błędne lub złe.
- Wyzysk. Sekty mogą wykorzystywać swoich członków finansowo, emocjonalnie lub fizycznie.
Działalność sekt opiera się na złożonej sieci wpływów, metod manipulacji i struktur organizacyjnych.
Wpływ niektórych sekt totalitarnych na ludzką psychikę jest znaczący, nieprzewidywalny i destrukcyjny w ogólnym kontekście rozwoju osobowości. Destrukcyjny wpływ kultowego myślenia na duchowe i psychologiczne procesy człowieka jest najbardziej widoczny podczas osobistych kryzysów. To właśnie te kryzysy są najczęściej wykorzystywane przez przywódców destrukcyjnych sekt do rekrutacji nowych wyznawców. Grupa ryzyka może obejmować: nastolatków z ich kryzysem samostanowienia; osoby starsze, które niedawno zostały emerytami lub zostały pozostawione same sobie przez długi czas; studentów, zwłaszcza na pierwszym lub ostatnim roku studiów; bezrobotnych, migrantów i uchodźców, ponieważ czują potrzebę wsparcia i szukają powiązań; osoby doświadczające stresu (choroba, śmierć bliskich, rozwód itp.); poszukiwacze „prawdy”, którzy są zaangażowani w intensywne poszukiwania duchowe.
Rekrutacja do sekty
Członkowie sekt często rekrutują nowych członków poprzez nawiązywanie osobistych relacji, oferowanie wsparcia i poczucia wspólnoty. Dołączenie do sekty w Polsce lub innym kraju wiąże się z obietnicami lepszego życia, lub odpowiedziami na pytania egzystencjalne. Rekrutacja do sekt odbywa się w następujących sektorach wpływu:
- Edukacja. Nowi członkowie są stopniowo wprowadzani w doktryny poprzez intensywne kursy, wykłady lub seminaria. Istnieje również kontrola informacji, gdzie destrukcyjne grupy ograniczają dostęp do informacji i promują materiały, które wspierają ich własne przekonania.
- Izolacja. Członkowie sekty są zachęcani lub zmuszani do zerwania więzi z rodziną i przyjaciółmi spoza sekty. Mogą być zachęcani do porzucenia pracy lub studiów. Sekty kontrolują codzienne życie swoich członków, angażując ich w liczne działania, spotkania i rytuały.
- Techniki manipulacji. Należą do nich: powtarzanie mantr, długie sesje, brak snu i presja grupy. Członkowie sekty mogą być zastraszani duchowymi lub fizycznymi karami za nieposłuszeństwo. Strach przed „zewnętrznym zagrożeniem” jest często wykorzystywany do utrzymania lojalności.
- Wykorzystywanie. Członkowie sekty są często zobowiązani do przekazywania pieniędzy, własności lub pracy i mogą być wykorzystywani do pracy fizycznej i manipulowani emocjonalnie w celu utrzymania kontroli.
- Utrzymywanie lojalności. Regularne uczestnictwo w rytuałach i ceremoniach wzmacnia poczucie przynależności. Przywódcy sekt tworzą silną wspólną tożsamość, która sprawia, że członkowie czują się wyjątkowi i odizolowani od reszty społeczeństwa.
Najpopularniejsze sekty w Polsce
Sekty w Polsce istnieją tak samo jak w każdym innym miejscu na ziemi i nie różnią się metodami działania.
Jedną z grup w Polsce jest Kościół Scjentologiczny, znana na całym świecie organizacja religijna. Kościół promuje swoje nauki jako drogę do duchowego oświecenia, ale jest krytykowany za metody manipulacji, wyzysk finansowy i próby odizolowania członków od ich rodzin.
Inną organizacją działającą w Polsce są Świadkowie Jehowy, znani ze swojej działalności ewangelizacyjnej i różnych przekonań, takich jak odrzucenie transfuzji krwi. Członkowie nie uważają swojej organizacji za sektę, ale łatwo jest dostrzec czynniki kultowe, zwracając uwagę na surowe zasady, izolację społeczną, kontrolę umysłu i ostracyzm.
Oprócz innych krajów Kościół Zjednoczeniowy istnieje również w Polsce. Ten ruch religijny znany jest również jako Moons (od nazwiska założyciela, Koreańczyka Moon Sung Myunga). Są oni znani z organizowania masowych ślubów i mają silną strukturę hierarchiczną. Mooniści są krytykowani za swoje techniki manipulacyjne, kontrolę umysłu i wyzysk finansowy.
Ruch Hare Kryszna (Międzynarodowe Stowarzyszenie Świadomości Kryszny) wywodzi się z hinduizmu i jest znany z publicznego intonowania i dystrybucji literatury. Nie jest to najpopularniejsza sekta w Polsce, ale można znaleźć jej wyznawców.
Ruch New Age to zbiór różnorodnych wierzeń i praktyk duchowych, które obejmują medytację, astrologię i duchowe uzdrawianie. Jego zwolennicy coraz częściej pojawiają się w Polsce. Są oni często krytykowani za brak jednolitych zasad i potencjalne nadużycia finansowe.
Antroposofia, założona przez Rudolfa Steinera, łączy w sobie elementy nauki, duchowości i edukacji. Najczęściej krytykowana jest za elitarność oraz niekonwencjonalne praktyki edukacyjne i medyczne.
Przeczytaj o pomocy psychologicznej we Wrocławiu w tym artykule.
Jak wyciągnąć kogoś z sekty?
Ofiary sekt rozwijają lub pogłębiają istniejące zaburzenia psychiczne i behawioralne. W efekcie pojawia się cała gama negatywnych stanów psychoemocjonalnych, znaczne zaburzenia parametrów psychofizjologicznych (sen, apetyt, waga). Konsekwencjami mogą być również apatia, frustracja, depresja, lęk i próżnia egzystencjalna, które mogą prowadzić do powstawania zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych i innych patologii osobowości. Istnieją liczne przypadki poważnego uszczerbku na zdrowiu ofiar sekt, w tym zgony i przypadki poważnych zaburzeń psychicznych prowadzących do samobójstwa.
Wyciągnięcie kogoś z destrukcyjnej grupy jest złożonym i długotrwałym procesem, który wymaga zdobycia wiedzy o grupie i utrzymywania regularnego kontaktu z osobą, której chcesz pomóc.
Kluczem jest cierpliwość, oferowanie wsparcia emocjonalnego i dyskretne dostarczanie alternatywnych informacji, które mogą podważyć przekonania grupy.
Ważne jest również, aby szukać pomocy u profesjonalistów, którzy zajmują się kwestiami kultów, w razie potrzeby zapewniają pomoc prawną i psychologiczną oraz tworzą bezpieczny plan wyjścia. Plan ten zazwyczaj obejmuje następujące kroki:
- Sporządzenie profilu psychologicznego ofiary;
- Określenie celu kultu religijnego i jego wpływu;
- Ustalenie okoliczności, w jakich dana osoba zaangażowała się w działalność organizacji, wyjaśnienie, czy została z nią zawarta jakakolwiek umowa;
- Zorganizowanie spotkania z psychologiem, który będąc w pobliżu, pomoże przezwyciężyć wpływ propagandy i sprawi, że ofiara spojrzy na sytuację z innej perspektywy.
Po opuszczeniu sekty należy wspierać osobę w reintegracji ze społeczeństwem, pomagając jej odbudować relacje i znaleźć nowe cele życiowe, unikając konfliktów.
Przeczytaj porady psychologów dotyczące wychodzenia z depresji w sposób przyjazny w tym artykule.