J. Grabowska-Hawrylak była pierwszą kobietą w Polsce, która otrzymała dyplom Wydziału Architektury Politechniki Wrocławskiej w 1950 roku i stała się pierwszą laureatką Honorowej Nagrody SARP w 1974 roku.
Swego czasu zajmowała się odbudową wrocławskich zabytków, projektowaniem szkół, osiedli mieszkaniowych itp. Więcej szczegółów na temat słynnej architektki, „ikony” powojennego Wrocławia, który został niemal całkowicie odbudowany, w naszym materiale na stronie wroclawanka.eu.
„Naczelny” architekt powojennego Wrocławia
Nie ma we Wrocławiu bardziej wyrazistej powojennej zabudowy niż kompleks mieszkalno-biurowy na placu Grunwaldzkim. Zespół, stworzony przez J. Grabowską-Hawrylak pod koniec lat 60., jest uważany za jeden z najlepszych, najbardziej charakterystycznych i jednocześnie najbardziej kontrowersyjnych projektów architektonicznych w powojennej Polsce. Gdy powstawało to dzieło architektury, jego główną ideą było odróżnienie go od obszarów mieszkalnych, które są do siebie podobne, jak dwie krople wody. Architektka swój pomysł tłumaczyła potrzebą stworzenia niestandardowych form, uwzględniając brak możliwości zaprojektowania każdego domu z osobna. Uważała, że w tym przypadku beton jest idealnym materiałem rzeźbiarskim.
Rys historyczny
J. Grabowska-Hawrylak (1920-2018) urodziła się w Tarnawcach, jako dziecko mieszkała w Przemyślu. W 1945 roku ukończyła studia na Wydziale Architektury Politechniki Wrocławskiej. J. Grabowska-Hawrylak to uznana twórczyni polskiego modernizmu, od 1951 roku członkini Stowarzyszenia Architektów Rzeczypospolitej Polskiej.
Choć zasłynęła przede wszystkim wrocławskim projektem „Manhattan”, to wśród dokonań J. Grabowskiej-Hawrylak jest znacznie więcej wybitnych dzieł: szkoły projektowane w latach 50., duży dom z 2-poziomowymi mieszkaniami, szkoła muzyczna w stylu futurystycznym, domy w stylu „barokowym” itp. Każde z nich to osobna opowieść o architekturze Wrocławia, jednego z najbardziej niezwykłych miast powojennej Polski.
Podsumowanie
Jej działalność była ściśle związana z Wrocławiem, gdzie J. Grabowska-Hawrylak jako pierwsza kobieta otrzymała po wojnie dyplom architektoniczny. Jako młoda projektantka zajmowała się odbudową wrocławskich zabytków, zaprojektowała pierwsze wrocławskie dzielnice, nowoczesne szkoły, nowatorskie budynki mieszkalne, a także bardziej złożone obiekty: centra handlowo-usługowe, ośrodki wypoczynkowe, osiedla mieszkaniowe, a nawet kościoły. Choć jej prace reprezentują różne style, wszystkie świadczą o niezwykłym talencie autorki – kreatywnej i konsekwentnej projektantki, której udało się zrealizować wizję wykraczającą poza utarte schematy w „socjalistycznej” rzeczywistości, gdzie architektoniczna indywidualność nie była mile widziana.
Wystawa i zaginione archiwum
Wystawa „Patchwork. Architektura Jadwigi Grabowskiej-Hawrylak” stała się największą prezentacją projektów i realizacji pomysłów mistrza. Nazwa wystawy nawiązuje do tekstylnych kompozycji geometrycznych, których tworzenie było jedną z jej największych pasji. Choć nie są związane z architekturą, sama koncepcja odzwierciedla sposób przygotowania wydarzenia. Wystawa została stworzona w oparciu o rekonstrukcję dorobku projektantki, a jej zadaniem było przywrócenie pamięci o mieście, domach i ich autorce. Twórcy wystawy przeszli przez proces żmudnego „zszywania” małych fragmentów materiału historycznego, znajdowanych w zakamarkach archiwów, zbiorów muzealnych, na łamach czasopism i stron książek.
Paradoksalnie w Polsce, kraju, który poniósł kolosalne straty podczas II wojny światowej, proces odbudowy infrastruktury nie został udokumentowany. Większość archiwów biur projektowych i instytucji realizujących inwestycje uległa zniszczeniu lub rozproszeniu. Zniknęły modele, kalki, szkice. W efekcie został stracony dorobek całego pokolenia architektów, w tym setki niezrealizowanych projektów.
Dotyczy to również zaginionego archiwum architektonicznego, na które składały się oficjalne i osobiste dokumenty J. Grabowskiej-Hawrylak, które zostały całkowicie zniszczone przez powódź w 1997 roku. Odrestaurowano go na podstawie „dowodów pośrednich”, dzięki którym udało się odtworzyć najpełniejszy wycinek twórczości, w tym najważniejsze projekty i realizacje wypracowane przez J. Grabowską-Hawrylak w ciągu niemal pół wieku twórczości – od lat 50. do lat 90. Na wystawie „Patchwork. Architektura Jadwigi Grabowskiej-Hawrylak” znajdują się projekty i rysunki, a także filmy, archiwalne i współczesne fotografie oraz modele najciekawszych obiektów – zarówno zrealizowanych, jak i koncepcyjnych.